Vì sao cùng một bài giảng, cùng một giáo trình, cùng một vấn đề, học cùng một thầy, ngồi cùng một lớp, chung một mái trường, mà sự lĩnh hội của mỗi người lại khác nhau; dẫn đến tư duy, năng lực hành động và số phận cuộc đời khác nhau?
Thật khó để nói vì quá rộng, nhưng trong phạm vi bài viết này - tôi chỉ đề cập ở phương diện: Ngộ căn và Ngộ tính.
[Phần 1]: Ngộ căn
Tương truyền, khi đức Phật Thích Ca Mâu Ni [Cồ Đàm - Gautama] còn sống; có một vị vua mang lòng kính mến đức Phật; mỗi năm vua đều hành hương và sau khi đảnh lễ thì vị vua lặng lẽ hôn chân đức Phật rồi ra về, không nói một lời.
Mùa xuân lần thứ 5, như mọi khi; nhưng lần này sau khi hôn chân đức Phật…
- Vị vua hỏi: thưa Thế Tôn, khi nào con được chứng ngộ?
- Đức Phật mỉm cười: ông biết không, hồi còn trẻ ta rất thích ngựa!
Vị vua im lặng bái tạ, và sau khi trở về vương quốc của mình, ông đã được chứng ngộ.
A Nan, một trong thập đại đệ tử của đức Phật, là người cận kề đức Phật và có mặt trong buổi đối thoại hôm ấy luôn mang lòng thắc mắc…
- A Nan: thưa Thầy, tại sao vị vua kia hỏi về chứng ngộ mà Thầy lại nói chuyện con ngựa, con không hiểu?
- Đức Phật ôn tồn nói: này A Nan, khi còn trẻ ta là thái tử, cưỡi ngựa, hiểu về ngựa là thú vui tao nhã của dòng dõi danh gia vọng tộc. Người kia là vua, cũng như ta ngày trước; tất sẽ hiểu chuyện đó.
- A Nan: [có vẻ vẫn không hiểu?]
- Đức Phật lại nói: ngựa có 4 loại
+ Loại thứ nhất: có quất roi cũng không đi
+ Loại thứ hai: thấy cây roi mới chịu đi
+ Loại thứ ba: nghe tiếng roi quất xé gió mới chịu đi
+ Loại thứ tư: chỉ cần thấy bóng dáng chủ nhân, dù chưa ra roi; nhưng ngựa đã miệng hí, vó gầm, sẵn sàng đi
Trong câu chuyện giữa ta và vị vua ấy, ông ta là loại ngựa thứ tư; còn đệ tử A Nan chỉ là loại ngựa thứ nhất (!)
Hàm ý câu chuyện này, đức Phật muốn nói rằng: tuy A Nan là đệ tử luôn sát cạnh bên mình, nghe giáo pháp hàng ngày; nhưng ngộ căn như thuyền mơ bến mộng, không tinh tấn như vị vua nọ - dù mỗi năm, vị vua ấy chỉ ghé một lần để hôn chân đức Phật rồi ra về; nhưng lại thấu lĩnh được tinh hoa ý niệm của Phật giáo, dù Ngài chỉ nói vài từ, rất kiệm lời, không diễn giải.
Và thực tế sau này chứng minh, dù là người gần gũi đức Phật nhất nhưng A Nan lại là người cuối cùng nhập diệt Niết Bàn trong thập đại đệ tử của đức Phật.
Tôi không rõ khi Ngô Thừa Ân phóng tác bộ Tây Du Ký, có mượn điển tích này của Phật giáo hay không? Nhưng nếu đối chiếu tình tiết khi Tôn Ngộ Không đến Nam Thiệm Bộ Châu học đạo cùng Bồ Đề Tổ Sư; thì trong hàng trăm môn đệ, tổ sư chỉ gõ đầu 3 cái, chắp tay sau lưng bỏ đi; thì tức khắc Ngộ Không hiểu ngay: ah, canh 3 đêm nay, đi cửa sau để thầy truyền đạo riêng cho [không truyền cho các đệ tử khác]
Nếu so sánh giữa câu chuyện A Nan và Tây Du Ký, chúng ta thấy Bồ Đề Đạt Ma cũng từng nói rất tương đồng:
“Bất lập văn tự
Giáo ngoại biệt truyền
Trực chỉ nhơn tâm
Kiến tánh thành Phật”
Ngụ ý của Đạt Ma rằng: chữ nghĩa, lời giảng chỉ là phương tiện mà thôi, cái quan trọng là đường lối, nội dung [hay còn gọi là pháp] được người học thụ hưởng, lĩnh hội đi vào thẳng [hay còn gọi là dẫn] trung tâm trái tim và não bộ của mình; thì đó chính là người có Ngộ căn hơn những người bình thường khác.
Nếu xét ngược lại, thì cũng trùng khớp vì sinh thời đức Phật có nói:
“Phật hóa hữu duyên
Tùy tăng độ chúng”
Nghĩa là: mọi việc, mọi chuyện, mọi cuộc gặp gỡ trong cuộc đời này đều là chữ duyên; nhưng phải tùy duyên có Ngộ căn hay thiếu hụt Ngộ căn mà Đức Phật sẽ có những phương pháp độ khác nhau. Còn việc thấu hiểu, tự khai ngộ chính mình là do Ngộ căn của mỗi người trong quá trình quán chiếu [nhận thức vấn đề], niệm chiếu [suy nghĩ, tư duy về vấn đề], và hội chiếu [thông suốt về vấn đề]
Còn nếu vô duyên hơn nữa, tức không có Ngộ căn - thì cũng như lời Đức Phật nói:
"Ánh trăng tuy sáng, nhưng không có giá trị đối với người mù"
Mù ở đây không chỉ hiểu ở nghĩa đen, mà còn phải được hiểu về nghĩa bóng, nghĩa là: mù một tâm thức Tri Kiến Phật:
- Tri là biết
- Kiến là thấy
- Phật là giác, là buông bỏ, là tự kỷ luật lại bản thân để sẵn sàng cho một sự tái sinh, một sự tươi trẻ; để đón chào một tâm thức mới, một tri kiến mới.
Một chút chia sẻ, và có thời gian tôi sẽ viết tiếp Phần 2: Ngộ tính.
Nguồn: Thầy Sử Ngọc Hoành
Nhận xét
Đăng nhận xét