[Phần 2]: Ngộ tính
Ngộ tính hay còn gọi là Kiến tính (theo quan điểm Phật giáo), nói về tính cách của con người được hình thành từ thời trẻ thơ và khí chất khi trưởng thành; sẽ quyết định rất lớn đến khả năng lĩnh hội, tư duy, hành vi và số phận con người ấy sau này.
Trong lịch sử Việt Nam không thiếu những tấm gương điển hình này; nhưng có một câu chuyện là có thật được lưu truyền xem như là một minh chứng rõ nét [viết đến đây, tự nhiên thấy giới trẻ bây giờ rất ít hoặc thậm chí không tìm hiểu về lịch sử, văn học nước nhà; chùng lòng quá]
Nguyễn Hữu Cầu, xuất thân con nhà nghèo nhưng văn võ song toàn, bơi lội như kình ngư; nên ông còn được gọi là Quận He [He là tên một loài cá ngày xưa ở biển Đông]. Ông sinh ra vào khoảng đầu thế kỷ 18, người xã Lôi Động - nay thuộc xã Tân An, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương.
Tương truyền khi đầu còn để chỏm, Nguyễn Hữu Cầu cùng học một thầy với bạn học là Phạm Đình Trọng. Trọng luôn được thầy khen, nhưng trong lòng Cầu thì không phục.
Một hôm thầy đi đám, cho Cầu và Trọng cùng theo. Lúc về, nhà đám biếu thầy một cái thủ lợn; Cầu và Trọng tị nạnh nhau mãi không ai chịu xách. Thầy thấy vậy, ra một câu đối, bảo hễ ai đối hay thì miễn xách, thầy đọc:
- Huề trư thủ, nghĩa là: xách đầu lợn
- Trọng đối lại: Phan long lân, nghĩa là: vin vẩy rồng (vin, có nghĩa là vịn, bám)
- Còn Cầu thì đối: Phá Tần diệt Sở
Thầy gõ quạt vào đầu Cầu, chê câu ấy chẳng đâu vào đâu cả, mà lại thừa chữ, rồi thầy bắt Cầu phải xách thủ lợn. Nhưng Cầu vẫn gân cổ cãi:
- Tôi đối sai thật, nhưng ý tôi là tôi muốn bóc vẩy rồng kia, chứ không thèm vin vẩy rồng như thằng Trọng! [rồng là biểu tượng của vua, ý Cầu chê Trọng vin vẩy rồng là thứ nịnh bợ]
Một hôm khác, thầy lại ra câu đối:
- Mười rằm trăng náu, mười sáu trăng treo
- Trọng đối rằng: Tháng giêng rét dài, tháng hai rét lộc
- Còn Cầu lại đối là: Tháng mười sấm rạp, tháng chạp sấm động
Thầy nghe xong, thấy câu đối của Trọng thì mềm mại; còn câu đối của Cầu thì mạnh mẽ, dữ dội khác thường, bèn giật mình bảo:
- Thằng Trọng có khẩu khí làm quan, còn thằng Cầu thì chỉ làm giặc!
Sau đó, thầy sợ không nhận dạy Cầu nữa và đuổi Cầu ra khỏi trường. Ngày chia tay chiều thu năm ấy, Cầu và Trọng tan học ra về; Trọng nét mặt hả hê, Cầu thì ánh mắt tức giận.
- Trọng mỉa Cầu: nếu mày làm giặc, tao sẽ làm quan, cầm quân tiêu diệt mày!
- Cầu lạnh lùng đáp: nếu tao làm giặc, tao sẽ đánh tan phường tham quan ô lại, bọn vào luồn ra cúi như mày!
Sau đó, Cầu qua học một thầy khác. Một hôm nhà có việc phải mổ bò thết khách, nhân đó thầy ra cho học trò câu đối rằng:
- Tể hoàng ngưu, nghĩa là: giết bò vàng
- Cầu nhanh nhẩu đối ngay: Trảm bạch xà, nghĩa là: chém rắn trắng [Cầu mượn tích Lưu Bang bên Trung Quốc, chém rắn khởi nghĩa]
Thầy lắc đầu bảo đối sai luật. Cầu đáp:
- Tôi chỉ cốt đối ý chứ không đối luật. Vả lại, ý tôi là nếu đã là kiếp làm trai thì cũng phải vẫy vùng cho ngả nghiêng trời đất, chứ không chịu sống đời nhỏ nhoi!
Thầy nghe xong khẩu khí của học trò, biết Cầu có ngộ tính hơn người, sau này sẽ là tay chọc trời khuấy nước; nên ông động viên: mày có chí lớn đấy, cố lên con ạ; và dốc lòng dạy dỗ Cầu.
Câu chuyện chia tay tại ngôi trường làng bé nhỏ ở mùa thu năm ấy, lại chính là ứng nghiệm định mệnh sau này cho cả Cầu lẫn Trọng.
Trọng làm quan cho triều đình. Cầu là thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa ở Đàng Ngoài. Và cả hai người cùng thống lĩnh quân đội, cùng giáp mặt trên chiến trường, phân định thắng thua, sinh tử.
Cầu sa cơ, bị bắt nộp cho chúa Trịnh xử trảm; nhưng sau khi Cầu chết thì 3 năm sau đột nhiên Trọng cũng qua đời, chỉ mới 40t (!)
Nguyễn Hữu Cầu và Phạm Đình Trọng, cả một đời thù nghịch và đối đầu nhau. Không chỉ đối chuyện văn chương chữ nghĩa, đối tài kiếm cung thao lược, mà còn đối cả quan điểm, đối cả thân phận, đối luôn cả thể chế chính trị; và phải dùng vó ngựa trường chinh trong những năm tháng biên thùy, trận mạc để bảo vệ lý tưởng, bản sắc của mình mà mỗi người hằng theo đuổi.
Tuy nhiên, ở góc độ Nhân - Duyên thì cũng có ý kiến cho rằng: Cầu và Trọng là có mối nghiệt duyên từ kiếp trước, và kiếp này phải trả cho xong. Vì bằng chứng là: Cầu còn thì Trọng còn, nhưng sau khi tiêu diệt Cầu thì Trọng cũng tắc tử.
Tôi khép lại loạt bài Ngộ căn và Ngộ tính ở đây; và cá nhân tôi cho rằng: căn cơ [sự chịu khó tư duy, khổ luyện] và tính cách [lý tưởng, bản sắc] của mỗi con người, mỗi cá nhân sẽ quyết định phạm vi, mức độ những vấn đề mà họ tiếp nhận được [Ngộ]
Đó cũng là định mệnh thăng trầm, sáng tối cho một kiếp đời thụy mộng phù vân.
Nguồn: Thầy Su Ngoc Hoanh
Nhận xét
Đăng nhận xét